Historia fortepianu Bechstein w Przeworsku
Fortepian nr. inwentarzowy muzealny MP-S-351
Wymiary: długość: 254 cm, szerokość: 144 cm, wysokość: 94 cm
Historia obiektu nieznana. Do 1944 roku własność rodziny Lubomirskich, być może został on przez rodzinę zamówiony w 1865 roku w berlińskiej fabryce fortepianów.
Fortepian koncertowy wyprodukowany w 1865 roku w Berlinie przez firmę C. Bechstein, o numerze seryjnym 950. Przechowywany w Muzeum w Przeworsku jako pozostałość po wyposażeniu pałacu Lubomirskich. Instrument został zbudowany z kilku gatunków drewna (sosna, dąb, olcha, palisander), fornirowany czerwonym palisandrem, zdobiony rzeźbionymi listwami i płaskorzeźbami czernionymi pod imitację hebanu. Konstrukcja oparta o pełną metalową ramę. Całość skrzyni fortepianu z zewnątrz i wewnątrz fornirowana polisandrem, politurowanym wiśniową politurą. Wieko dwuczęściowe z taśmowym zawiasem obwiedzione czernioną listwą tzw. sztorcową, rzeźbioną w łezki i liście akantu. Listwa cokołowa obwiedziona czernioną, kanelowana listwą ozdobną. Wieko o konstrukcji ramowej wykonane z masywu palisandrowego. Ścianki policzkowe przy klawiaturze ozdobne płaskorzeźbioną, czernioną kompozycją roślinną. Klapa klawiatury łamana na trzech zawiasach. Klawiatura wykonana z polimetanu akrylu i hebanu. Nogi fortepianu toczone, stożkowe w formie skręconych czterech zwoi zbiegających się ku dołowi, zakończone rozetowymi okuciami mosiężnymi z kółkami. Lira dwupedałowa fornirowana palisandrem, otwory prowadnic cięgien oklejone skórą. Czoła belki nośnej i klocki tylnej nogi ozdobione czernioną płaskorzeźbą z motywem roślinnym.
Tradycje Muzyczne książąt Lubomirskich w Przeworsku
Przed pojawieniem się fortepianu Bechstein w Pałacu Lubomirskich w Przeworsku, za czasów Henryka Lubomirskiego i Teresy z Czartoryskich (pierwszych właścicieli), znajdowała się tam bogata kolekcja instrumentów używanych przez muzyków dworskich i samą księżną (m.in. skrzypce, altówki, wiolonczela, klarnety, fagoty, rogi, bassethorny, trąbka, flety, mahoniowy fortepian i klawikord oraz harfa należąca do księcia Henryka.
Fortepian Bechstein stał się ważnym elementem życia muzycznego pałacu. Muzykował na nim książę Andrzej Lubomirski (wnuk Henryka), jego dzieci (Helena, Teresa, Maria, Jerzy Rafał), a wspólnie z synem grali na nim kolędy w Wigilię. Andrzej Lubomirski, prezes Towarzystwa Muzycznego we Lwowie (od 1897 r.), był wielkim miłośnikiem muzyki i słuchał m.in. koncertów podczas III Konkursu Chopinowskiego w Warszawie w 1937 r.
Podczas okupacji hitlerowskiej, kiedy stał się ojcem, dziadem i pradziadem dla swoich osieroconych wnuczek Sierakowskich i prawnuczek Gniazdowskich, udostępnił im swój dom oraz fortepian, w swoim dzienniku pod datą 23 października 1940 zapisał: „do sali jadalnej przeniesiony fortepian, Jagula [Jadwiga Sierakowska] ćwiczy, czasem strasznie”. Andrzej Lubomirski, będąc na emigracji, rozważał możliwość sprzedaży fortepianu, by uzyskać środki do życia, jednak do transakcji nigdy nie doszło. Zmarł w Brazylii w 1953 r.
W latach 1949–1969 w pałacu mieściło się Państwowe Ognisko Muzyczne, które wykorzystywało Bechsteina do nauki i koncertów. Grała na nim m.in. wybitna pianistka Barbara Hesse-Bukowska.
W 1970 r. szkołę muzyczną przeniesiono, a pałac przeznaczono na muzeum (otwarte w 1974 r., wnętrza udostępniono w 1987 r.). Fortepian Bechstein, zachowany jako jeden z elementów dawnego wyposażenia, poddano konserwacji. Mimo że pęknięta płyta rezonansowa ograniczała jego walory koncertowe, po naprawie w 2008 r. instrument odzyskał pełną sprawność i jego muzyka ponownie rozbrzmiewa w pałacowych wnętrzach.
Małgorzata Wołoszyn